تغذیه کودك ۱۲-۶ ماهه

تغذیه کودك ۱۲-۶ ماهه

شیر مادر تا پایان شش ماهگی به تنهایی و بدون اضافه کردن هر نوع غذاي کمکی براي رشد طبیعی شیرخوار کافی است. بعد از شش ماهگی نیازهاي غذایی شیرخوار فقط با شیر برآورده نمی شود و باید علاوه بر شیر، غذاهاي نیمه جامد را نیز براي او شروع کرد. مناسب ترین غذاها براي تغذیه تکمیلی، غذاهایی هستند که:

– مقوي و مغذي باشند.

– متناسب با سن کودك تغییر کند.

– تازه و بدون آلودگی باشند و پاکیزه و بهداشتی تهیه شوند.

– مواد اولیه آن در دسترس بوده و امکان تهیه آن براي خانواده وجود داشته باشد.

بهترین سن براي شروع غذاهاي کمکی

هفته اول ماه هفتم تولد کودك، سن شروع تغذیه تکمیلی است، ولی چنانچه بین ۴ تا ۶ ماهگی با وجود تلاش والدین و کارکنان بهداشتی منحنی رشد کودك نشان دهنده رشد نامناسب کودك باشد، می توان غذاي کمکی را شروع کرد.

توصیه هاي کلی

– مواد غذایی را چه از نظر مقدار و چه از نظر نوع، تدریجا” به رژیم غذایی شیرخوار اضافه کنید.

– از یک نوع غذاي ساده شروع شود وکم کم مخلوطی از چند نوع غذا به کودك داده شود.

– از مقدار کم شروع و به تدریج بر مقدار آن افزوده شود.

– بین اضافه کردن مواد غذایی مختلف حدود ۵ تا ۷ روز فاصله در نظر گرفته شود.

– اولین غذایی که به کودك داده می شود، بایدکمی غلیظ تر از شیر تهیه شود و سپس به تدریج غذاهاي نیمه جامد و جامد داده شود.

– غذاها با قاشق و مایعات با لیوان به شیرخوار داده شود.

– هنگام دادن غذاهاي نیمه جامد و جامد، شیرخوار در وضعیت نشسته قرار گیرد.

– غذاي شیرخوار به مقدار کم و براي یک وعده تهیه گردد.

– در صورت باقی ماندن غذا، می توان آن را به مدت ۲۴ ساعت در یخچال نگه داري نمود. در غیر این صورت آن را بایددر فریزر گذاشت.

– غذاي نگه داري شده فقط به مقدار مصرف یک وعده کاملا” داغ گردد و پس از خنک کردن به کودك داده شود

– تا یک سالگی به غذاي کودك نمک اضافه نگردد ولی پس از یک سالگی کمی نمک (نمک یددار تصفیه شده) به غذاي شیر خوار می توان اضافه نمود.

– سبزي ها قبل از مصرف کاملا” شسته و بلافاصله پس از خرد کردن به غذا اضافه گردد.

– مصرف حتی مقدار کمی گوشت در سوپ کودك، ارزش غذایی را افزایش می دهد، بدین منظور هرنوع گوشت مانند گوسفند، گوساله، مرغ و ماهی که در دسترس خانواده است مصرف گردد.

– در دستور تهیه بعضی از غذاها مقداري کره یا روغن به هنگام طبخ و مقداري دیگر به هنگام غذا دادن به کودك اضافه شود. (مصرف روغن مایع بهتر از روغن جامد است).

– در مورد کودکانی که روند رشدشان خیلی بیشتر از طبیعی است، مقدار مصرف روغن یا کره را در غذاي کودك کمتر گردیده و برعکس اگر کودك تاخیر رشد دارد کمی بیشتر روغن یا کره به غذاي او اضافه گردد.

ترتیب دادن غذاهاي کمکی به شیرخوار بسیار مهم است و باید از هفته اول ماه هفتم تولد مرحله به مرحله غذاهاي خاصی را به شیرخوار داد .

خطرات دیر شروع کردن غذاي کمکی

– کندي یا توقف رشد کودك

– مشکل پذیرش غذا توسط کودك (در صورت تاخیر در شروع غذاي کمکی، شیرخوار معمولا از ۹ ماهگی به بعد تمایل خود را به خوردن غذاهاي دیگر و امتحان کردن مزه و طعم هاي جدید از دست می دهد)

– به تعویق افتادن عمل جویدن در کودك

ویژگی هاي غذاي کمکی

غذاي کمکی مناسب داراي ویژگی هاي زیر است:

– تمیز و بهداشتی تهیه شود.

– قوام آن متناسب با سن کودك تغییر کند.

– مقوي و مغذي باشد.

– تازه تهیه شود.

– مواد اولیه آن در دسترس بوده و امکان تهیه آن براي خانواده وجود داشته باشد.

نحوه شروع و ادامه غذاي کمکی

  • غلاتمانند برنج بهترین ماده غذایی براي شروع تغذیه تکمیلی است. چون هضم آن آسان است. فرنی یکی از بهترین غذاهایی است که می توان از یک بار در روز به اندازه یک تا سه قاشق مرباخوري شروع کرد و به تدریج بر مقدار آن، متناسب با اشتهاي کودك افزود. از هفته دوم شروع غذاي کمکی می توان علاوه بر فرنی، شیر برنج (کاملا” پخته و له شده) و حریره بادام نیز به کودك داد. تغذیه شیرخوار با فرنی، شیر برنج و حریره بادام را می توان تا دو هفته ادامه داد (بسته به علاقه کودك به این نوع غذاها می توان حتی تا یک سالگی و یا بیشتر از این غذاها به عنوان یک وعده غذاي کمکی به کودك داد).
  • درهفته سوم مصرف انواع سبزي ها مثل سیب زمینی، هویج، جعفري، گشنیز، کدو، لوبیا سبز و … براي تغذیه کودك شروع می شود. در این هفته علاوه بر فرنی می توان با گوشت، سبزي ها و برنج سوپ تهیه کرد. بهتر است سبزي ها را تک تک و به مرور به سوپ اضافه نمود.

از هفته چهارم باید حتما” گوشت به سوپ کودك اضافه شود. گوشت را باید به قطعات کوچک تقسیم کرد و یا از گوشت چرخ کرده استفاده نمود که باید کاملا” پخته و له شوند. پوره سبزي ها مانند سیب زمینی، هویج، کدو حلوایی و نخود سبز به صورت پخته شده و نرم شده همراه با کمی روغن یا کره غذاي مناسبی براي شیرخوار است.

در ماه بعد (ماه هشتم زندگی) علاوه بر سوپ می توان زرده تخم مرغ را شروع کرد، زرده باید کاملا” آب پز و سفت باشد. ابتدا باید به اندازه یک قاشق چایخوري از زرده پخته شده را در آب یا شیر له کرد و به شیرخوار داد و مقدار آن را به تدریج افزایش داد تا در ظرف یک هفته به یک زرده کامل تخم مرغ برسد. آن گاه می توان یک روز در میان یک زرده کامل یا هر روز نصف زرده تخم مرغ به شیرخوار داد. استفاده از سفیده تخم مرغ تا یک سالگی توصیه نمی شود.

با افزایش سن و پذیرش بیشتر شیرخوار، سوپ و غذاهاي نرم باید تبدیل به غذاهاي سفت تر شوند یعنی باید با اضافه کردن غذاهاي سفت تر و کمی قابل جویدن، عمل تکامل جویدن در شیرخوار تقویت شود. اگر تدریجا” مواد غذایی سفت اضافه نشود و شیرخوار به عمل جویدن تشویق نگردد و براي مدت ها از غذاهاي له شده استفاده کند، علاوه برابتلا به تاخیر رشد بعدا” در جویدن غذاهاي سفت دچار مشکل خواهد شد. براي این کار می توان از حدود ۸ ماهگی تکه هاي نان و بیسکویت هم به دست شیرخوار داد. از ۸ ماهگی می توان به غذاي شیرخوار ماستی که ترش نباشد نیز اضافه نمود.

شروع استفاده از حبوبات ۹ ماهگی است که به سوپ شیرخوار اضافه می شود. می توان از انواع حبوبات خیس شده و پوست کنده که کاملا پخته و نرم باشد، مانند عدس، ماش، لوبیا و یا حبوبات جوانه زده استفاده کرد. حبوبات منبع خوبی براي تامین پروتئین و املاح هستند و همراه با غلات و شیرمادر غذاي کاملی را تشکیل می دهند.

آب میوه آخرین ماده غذایی است که به برنامه غذایی کودك در سال اول اضافه می شود و حاوي ویتامین و املاح معدنی است. آب میوه را باید در ابتدا به صورت رقیق شده و از یک قاشق مرباخوري در روز شروع و تدریجا” به مقدار آن افزود. بهتر است مدت ۷-۵ روز فقط از یک نوع آب میوه استفاده شود تا اگر ناسازگاري وجود داشت شناخته شود.

مصرف توت فرنگی، گیلاس و آلبالو، کیوي، خربزه و اسفناج، سفیده تخم مرغ و شیر گاو به دلیل ایجاد حساسیت و همچنین مصرف عسل در سال اول زندگی به دلیل احتمال آلودگی با کلستریدیوم بوتولینوم توصیه نمی شود.

مقوي و مغذي سازي غذاي کودك

مقوي کردن غذا یعنی موادي را به غذا اضافه کنیم که انرژي آن را بیشتر کند. مغذي کردن غذا یعنی موادي را به غذا اضافه کنیم که پروتئین، ویتامین و املاح آن را بیشتر کند.

موادي که انرژي غذا را بیشتر می کنند؛

روغن ها داراي انرژي هستند و افزودن مقدار کمی روغن به غذاي کودك به خصوص کودکی که آهسته رشد می کند توصیه می شود

چون:

– انرژي روغن نسبت به مواد غذایی دیگر بیشتر است (هر گرم روغن حدود ۹ کالري و هر گرم قند و شکر ۴ کالري دارد).

– چربی ها مثل کره، روغن زیتون، روغن نباتی (ترجیحا روغن مایع) بدون اضافه کردن حجم غذا، انرژي غذا را بیشتر می کنند.

– روغن باعث بهبود طعم و نیز نرم شدن غذا می شود و خوردن آن را براي شیرخوار راحت تر می کند.

– قند و شکر انرژي زا هستند ولی مصرف آن براي شیرخوار زیر یک سال توصیه نمی شود چون ذائقه او به طعم شیرین عادت میکند و زمینه براي بروز مشکلاتی مثل چاقی در بزرگسالی فراهم می شود.

موادي که علاوه بر انرژي، پروتئین غذا را بیشتر می کند؛

– در صورت امکان کمی گوشت به غذاي شیرخوار اضافه شود.

– انواع حبوبات مانند نخود، لوبیا، عدس که کاملا” پخته شده را بعد از ماه هشتم به غذاي شیرخوار اضافه نمائید.

– به غذاي شیرخوار تخم مرغ اضافه شود، مثلا” تخم مرغ آب پز را می توان داخل سوپ و یا ماکارونی پس از طبخ رنده کرد و یا میتوان آن را با کمی شیر مخلوط و نرم کرده و به شیرخوار داد (تا قبل از یک سالگی از دادن سفیده تخم مرغ خودداري شود)

موادي که ویتامین ها (مانند ویتامین A و C ) و املاح ) مانند آهن، روي و کلسیم  غذا را بیشتر می کنند

-انواع سبزي هاي با برگ سبز مانند جعفري، شوید، گشنیز که داراي ویتامین A و C و آهن هستند به غذاي شیرخوار اضافه شود

-از انواع سبزي هاي زرد و نارنجی رنگ مانند کدو حلوایی و هویج که داراي ویتامینA هستند در غذاي شیرخوار استفاده شود

– غلات و حبوبات جوانه زده داراي انرژي، پروتئین، ویتامین و املاح هستند. می توان ابتدا گندم، ماش یا عدس جوانه زده را تهیه و پودر نمود و در انتهاي طبخ داخل غذا ریخت. همچنین می توان جوانه تازه را له کرده و یا پس از خشک کردن جوانه آن را پودر نموده و به غذاي شیرخوار اضافه کرد.

یادآوري هاي لازم

در ادامه غذاهاي کمکی براي شیرخواران و کودکان خردسال توجه به نکات زیر ضروري است:

– بعد از شروع غذاي کمکی، به کودك آب جوشیده سرد شده بدهید.

-از روز پانزدهم تولد باید قطره ویتامین A+D مولتی ویتامین (۲۵ قطره در روز( و هم زمان با شروع تغذیه تکمیلی قطره آهن (۱۵ قطره در روز) و یا شربت آهن به اندازه ۵/۱قطره به کودك بدهید.

 براي جلوگیري از تغییر رنگ دندان ها، توصیه می شود قطره آهن را در عقب دهان شیرخوار بچکانید و یا بعد از مصرف، مقداري آب به او بدهید.

 قبل از یک سالگی از دادن اسفناج، عسل و سفیده تخم مرغ، شیر گاو، توت فرنگی، گیلاس، آلبالو، کیوي، خربزه به کودك خودداري کنید.

– هرگز به زور به کودك غذا ندهید.

– به ساعت هاي خواب و استراحت کودکان توجه کنید.

– به کودك مبتلا به اسهال و یا هر نوع بیماري عفونی دیگر، غذا را در دفعات بیشتر و حجم کمتر بدهید.

نکات اساسی که هنگام تهیه غذاي کودك باید رعایت شود:

با توجه به این که منابع آلودگی مواد غذایی زیاد هستند، لذا توجه به نکات زیر در تهیه غذاي سالم براي شیرخواران و کودکان خردسال اهمیت زیادي دارد. این نکات عبارتند از:

– پختن کامل غذا در حرارت زیاد (حدود ۷۰ درجه سانتی گراد)

– تازه تهیه کردن هر وعده غذا

– نگه داري غذا در یخچال و یا فریزر

– شستن میوه ها و سبزي ها

– استفاده از آب سالم

– شستن دست ها به دفعات زیاد

– خودداري از تغذیه شیرخوار با استفاده از بطري

– محافظت غذاها از حشرات و جوندگان

– نگه داري مواد غذایی فاسد نشدنی در محل مطمئن

– تمیز نگه داشتن وسایل لازم براي تهیه غذا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.